• youtube
  • facebook

Mùa nấm mối ở Gia Lai

Ở Tây Nguyên nói chung Gia Lai nói riêng cùng với mùa măng le là mùa nấm mối. Cũng như măng le, sau vài tháng đầu mùa mưa, khi đất đai đã thấm ẩm đủ nước, là mùa nấm mối lên rộ.

Đã thành thói quen, cứ đến cữ này, người “nghiện” nấm mối bắt đầu ngóng ngó để tìm bóng dáng các bà, các chị, các bé gái người dân tộc thiểu số lưng đeo gùi, tay cầm mấy chùm nấm làm mẫu, đi dạo bán cho cư dân đô thị. Nhìn những tai nấm như cái ô nho nhỏ, xinh xinh, phần mũ lum ra phớt đen láng bóng, mặt dưới trắng mịn màng như mời gọi, các thị dân gặp đâu mua đấy, mua rất nhanh, ít mặc cả, dẫu rằng giá cả không “phải chăng” tí nào! Bởi ai cũng biết “của một đồng công một nén”, bà con phải lặn lội nắng mưa, núi đồi trơn trượt mới có được vài ký tai nấm mối.

 

Ảnh minh họa

Ảnh minh họa

 

Để nói về những gì xuất hiện quá nhiều, người ta hay dùng thành ngữ “Như nấm sau mưa”! Thật ra không phải cứ sau mưa thì nấm đều mọc. Mưa ở giai đoạn đầu mùa, meo nấm trong lòng đất chưa đủ độ ẩm thì nấm chưa lên. Đến khi mưa dầm dề, đất úng nước thì nấm cũng không lên nữa. Nấm chỉ rộ vào lúc mùa đang chuyển mưa rào, tức vào những ngày mưa và nắng đan xen; tức mưa đổ ào qua, rồi liền hửng nắng lên âm ấm da người, rồi lại đổ ào mưa một lúc, rồi lại hửng nắng lên… khiến lòng đất không khô không lạnh, vừa đủ độ ẩm và độ ấm cho tơ meo nấm phát triển, đẩy mũ nấm trồi lên khỏi mặt đất. Kiểu mưa ấy người ta mới gọi là “Mưa nấm”. Thế cho nên mùa nấm mối ngắn hơn mùa măng le.

Nấm mối thường mọc ở các trảng đất bằng hoặc những gò đất cao tương đối thoáng, sạch, có độ che phủ của tán rợp cây cỏ vừa phải… Đặc biệt ở những nơi có nhiều ụ mối là chỗ dễ gặp nấm nhất. Có phải vì thế mà gọi là “nấm mối”?

Loài thực vật mọc từ dưới đất lên, nhưng không ai gọi “cây nấm”, “bụi nấm” mà là “tai nấm”! Ai đã từng đi hái nấm thì rõ cái “ham” của nó. Người tìm nấm mắt cứ láo liên lia đảo khắp chốn, khi bắt gặp được ổ nấm là mắt sáng lên, trống ngực đập rộn theo niềm vui, sà vào “hái lượm” tới tấp, đến hầu như quên hết xung quanh, giống như có ai đang tranh với mình vậy! Có khi giỏ đựng đã đầy, nhưng không lòng nào bỏ lại, bằng mọi cách phải hái cho bằng hết, quyết không để sót tai nào! Thế cho nên mới có câu thành ngữ “Ham như ham nấm”!

Nấm ổ thì nhỏ tai hơn nấm mọc một mình. Thỉnh thoảng người ta bắt gặp những tai nấm mối to gấp rất nhiều lần tai nấm bình thường, gọi là “nấm độc”. “Độc” ở đây nghĩa là độc lập, độc chiếc, chứ không phải độc tố! Những tai “nấm độc” này to vành, dày cơm, mỡ màng, trông rất bắt mắt. Một tai “nấm độc” như thế có khi cũng đủ làm mồi đưa cay cho cả chai rượu!

Nhớ ngày nhỏ ở quê, lũ trẻ chúng tôi thường canh chừng ngày “mưa nấm” là chạy đi vạch tìm các bờ bụi dọc đường quê, các trảng đất có gò mối hoang tìm nấm. Những lúc ấy, mẹ ở nhà đã ngâm gạo xay bột sẵn để đổ bánh xèo nấm. Giữa ngày mưa ẩm lạnh, ngồi quanh bếp than hồng ấm áp, chờ mẹ… “xèo” được cái nào là “chấm” liền ngay vào chén mắm nêm cay, ôi, không thể nào tả được! Món ăn và kiểu ăn dân dã này ai đã ăn rồi thì biết, khỏi tả ra làm gì… cho thêm thèm, mặc dù không menu nhà hàng nào có cả! Ngày nào tệ lắm (tức không đổ được bánh xèo) thì cũng là một nồi cháo nấm nóng ngọt lừng!

Ấy là nói chuyện ngày xưa, chứ nay đất đai khắp nơi đã được khai thác, canh tác, đã bị ô nhiễm vô số phân hóa học, thuốc diệt cỏ, thuốc trừ sâu, thuốc bảo vệ thực vật… khiến nấm không “ngóc đầu” nổi nữa! Chỉ những khu vực còn nhiều hoang hóa, chưa bị con người làm cho ô nhiễm nhiều thì may ra có nấm mối. Do vậy, nói theo ngôn ngữ ngày nay, nấm mối tươi đầu mùa mưa Tây Nguyên là món thực phẩm “sạch” đáng tin cậy (dĩ nhiên là không được nhầm lẫn với các loại nấm độc đã được cảnh báo).

Nấm mối mọc tự nhiên theo mùa nên đó là món đặc sản. Ngày nay, người ta đã chủ động nuôi trồng nhiều giống nấm, nào nấm rơm, nấm dai, nấm kim châm, nấm đùi gà, nấm sò… kể cả nấm quý làm dược liệu như nấm linh chi nhưng nấm mối tươi rất ít xuất hiện trên các sạp quầy. Vậy mới thấy rằng nấm nuôi trồng không thể nào “qua mặt” được nấm tự nhiên.

Và do thế, có được bữa nấm mối tự nhiên theo mùa là coi như đặc sản!

create

Tạ Văn Sỹ / baogialai.com.vn